Retrospektive, letnik IX, številka 1

Reimagining Civilization and Nationhood through Education: “The Century of Türkiye Maarif (Educational) Model”

Kenan Çayır

DOI 10.64651/retrospektive.2026.9.1.6 📋

Prejeto: 15. oktobra 2025 | Sprejeto: 15. aprila 2026 | Objavljeno: 15. junija 2026

Reimagining Civilization and Nationhood through Education: “The Century of Türkiye Maarif (Educational) Model” [ PDF ] Odpri PDF Reimagining Civilization and Nationhood through Education: “The Century of Türkiye Maarif (Educational) Model” [ PDF ] Prenesi PDF Retrospektive_IXx1-06_Cayir_MaarifModel

Povzetek članka

Članek obravnava obsežno turško šolsko prenovo iz leta 2024, znano kot »Izobraževalni model Stoletje Maarif Türkiye«, ki jo je uvedlo Ministrstvo za nacionalno izobraževanje. S kritično analizo jezika in pomenov preučuje idejna izhodišča novega učnega načrta, zlasti smernice in učbenik zgodovine za 9. razred. Pri tem pokaže, kako prenova skuša razgraditi evrocentrične zgodovinske pripovedi in vzpostaviti posebno turško-islamsko civilizacijsko predstavo.

Članek se začne z opisom političnega in vzgojno-izobraževalnega ozadja modela Maarif. Učni načrt, ki je bil nepričakovano uveden po zmagi Stranke pravičnosti in razvoja na volitvah leta 2023, v svojem naslovu združuje politično predvolilno geslo »Stoletje Türkiye« in tradicionalni arabski izraz za izobraževanje, Maarif, ki mu dajejo prednost islamsko-konservativni krogi. Na vzgojni ravni okvir uvaja »Model vrline, vrednot in delovanja«, namenjen oblikovanju »krepostnega in sposobnega človeka« (erdemli ve yetkin insan). Študija trdi, da takšna zasnova vsebuje prikrito kritiko posvetnega, v Zahod usmerjenega šolskega sistema prvega stoletja republike. Novi model se zato predstavlja kot prizadevanje za obuditev turških civilizacijskih ambicij, ne pa kot prilagajanje zahodnim merilom.

Novi učni načrt gradi premočrtno zgodovinsko pripoved o turški identiteti, ki jo razume kot trajno in skoraj nespremenljivo bistvo. Učbenik zgodovine za 9. razred na primer običajni izraz »Srednja Azija« nadomešča s »turkistansko civilizacijo« ter zarisuje širok panturški prostor od Balkana do Srednje Azije. Različne zgodovinske in etnične skupnosti, denimo Madžari in Bolgari, so umeščene v skupni »turški svet«. Članek poleg tega izpostavlja idejni okvir »turško-islamske teze«, ki turški sprejem islama prikazuje kot naraven in neprekinjen razvoj, s katerim naj bi Turki ohranili svojo narodno identiteto.

Učni načrt zgodovino razporeja v ločene »civilizacijske bazene«. Takšna delitev srednjeveško islamsko civilizacijo prikazuje kot odprto, znanstveno razvito in večvredno, medtem ko zahodnoevropski srednji vek zoži na podobo »temnega veka«. To nasprotje med civilizacijami se utrjuje s stalnim poudarjanjem »turško-islamskih znanstvenikov« kot resničnega temelja sodobne znanosti, in sicer v učbenikih različnih predmetov.

Model tako poučevanje zgodovine uporablja kot sredstvo za vzgojo civilizacijske zavesti v sodobni Turčiji. To počne z vnovičnim navezovanjem na etno-nacionalne in etno-religiozne »korenine«. Vendar takšen projekt temelji na civilizacijski pripovedi, ki civilizacije razume kot zaprte in notranje enotne celote. Tako »zahodna« kot »islamska« civilizacija sta predstavljeni kot skladni, zaokroženi in skoraj nespremenljivi enoti. Čeprav si model Maarif prizadeva izpodbiti evrocentrične zgodovinske pripovedi, hkrati obnavlja poenostavljeno nasprotje med Vzhodom in Zahodom, ki je samo proizvod orientalističnega zgodovinopisja. Zato model in njegov učbenik zgodovine ne razvijeta resnično raznolike zgodovinske predstave za to, kar je zasnovano kot »Stoletje Türkiye«.

Viri in literatura

Literatura

  • Aşkar, Petek., and Arif Altun. “K-12 Beceriler Çerçevesi: Türkiye Bütüncül Modeli Üzerine Bir Çalışma.” Milli Eğitim Dergisi, 52/1 (2023): 925–940.
  • Bora, Tanıl. “Ders Kitaplarında Milliyetçilik,”., In Ders Kitaplarında İnsan Hakları: Tarama Sonuçları, Çotuksöken Betül ed. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 2023, 65–89.
  • Çayır, Kenan. “Avrupalı Olmadan Önce Biz Olmalıyız: Yeni Öğretim Programları ve Ders Kitapları Işığında Türkiye Modernleşmesine Dair Bir Okuma”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 9/4 (2009): 1659–1690.
  • Copeaux, Etienne. Tarih Ders Kitaplarında (1931-1993): Türk Tarih Tezinden Türk-İslam Sentezine. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1998.
  • Davutoğlu, Ahmet. Stratejik Derinlik: Türkiye’nin Uluslararası Konumu. İstanbul: Küre Yayınları, 2001.
  • Davutoğlu, Ahmet. Civilizational Transformation and the Muslim World. Kuala Lumpur: Brill, 1994. Davutoğlu, Ahmet. “Medeniyetlerin Ben-idraki.” Divan, 1 (1997): 1–53.
  • Evirgen, Arife Ece and Sezaver. Çapçı Sipahi., ed. Türk Dili ve Edebiyatı Hazırlık Sınıfı Ders Kitabı. Ankara: MEB Yayınları, 2024, 139.
  • Fidan, Hakan. “Türkish Foreign Policy at the Turn of the ‘Century of Türkiye’.” Insight Turkey, 25/3 (2023): 11–26.
  • Karataş, İbrahim Hakan. “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Hakkında.” Alanyazın, 5/1 (2024): 6– 11.
  • Kaymakçı, Selahattin. et. al., ed., Tarih 9. Sınıf Ders Kitabı. Ankara: MEB Yayınları, 2024.
  • Korkut, Umut. “Resentment and Reorganization: Anti-Western Discourse and the Making of Eurasianism in Hungary.” Acta Slavica Iaponica, 38 (2017), 71–90.
  • Murgescu, Bogdan, and Halil Berktay, eds. The Ottoman Empire. Teaching Modern Southeast European History: Alternative Educational Materials, Workbook 1. Thessaloniki: Center for Democracy and Reconciliation in Southeast Europe (CDRSEE), 2009.
  • Topçu, Nurettin. Türkiye’nin Maarif Davası. İstanbul: Dergah Yayınları, 2015.
  • Yener, Dündar, Elif Benzer and Tezcan Kartal, (ed.). Fen Bilimleri 5. Sınıf 1. Kitap. Ankara: MEB Yayınları., 2024, 143.
  • Yüksel, Erol. et.al., ed. Tarih 9 Ders Kitabı. Ankara: MEB Yayınları, 2021.

Spletni viri

  • “Eğitim Askıda. Eğitim Reformu Girişimi’nin Milli Eğitim Bakanlığı Taslak Öğretim Programları İnceleme ve Değerlendirmesi.” ERG. Available at: https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2024/05/EGITIM-ASKIDA_ERGnin-MEB-Taslak-Ogretim-Programlari-Inceleme-ve-Degerlendirmesi.pdf (access: August 2025).
  • “The Century of Türkiye Education Model.” MoNE. Available at: https://www.meb.gov.tr/the-century-of-turkiye-education-model-new-curriculum-draft-opened-for-public-opinion/haber/33489/en (access: August 2025).
  • Unat, Yavuz. “MEB ders kitabında İslam Dünyası’ndaki bilim insanlarıyla ilgili yanlışlar.” Available at: https://gazetebilim.com.tr/meb-ders-kitabinda-islam-dunyasindaki-bilim-insanlariyla-ilgili-yanlislar/ (access: August 2025).
  • Yalçıntaş, Zeynep.21st-Century Skills and the Transformation of Education in Türkiye. In “Redesigning Education: 21st-Century Skills Report.” Available at: https://ilke.org.tr/en/yayin-detay/redesigning-education-21st-century-skills-report (access: August 2025).

Kontakti avtorjev

Kornelija Ajlec, dr.
University of Ljubljana, Faculty of Arts, Department of History

Kenan Çayır, dr.
İstanbul Bilgi University, Department of Sociology

Zvezdana Kovač
European Fund for the Balkans

Kriton Kuci, dr.
Department of Political Science and International Relations Faculty of Law and Humanities, Mediterranean University of Albania

Angelos Palikidis
Professor of History Didactics
Department of Humanities, School of Humanities, Democritus University of Thrace

Srđan Radović, dr.
Institute of Ethnography of the Serbian Academy of Sciences and Arts

Božo Repe, dr.
University of Ljubljana, Faculty of Arts, Department of History

Vassiliki Sakka, dr.
Association for History Education in Greece

Abstract (Izvleček članka v angleščini)

This study critically analyzes the 2024 “Century of Türkiye Maarif (Educational) Model” curriculum reform, implemented by the Ministry of National Education following the Ak Party’s 2023 electoral victory, which coincided with the centenary of the Turkish Republic. The paper investigates the ideological underpinnings of the new curriculum, specifically its manifestation in the 9th-grade history textbook. Despite claims of a holistic approach which integrates moral and ethical dimensions with essential 21st-century skills, the study argues that the reform reconstructs history to serve a pan-Turkic and Turkish-Islamic civilizational narrative. Employing critical discourse analysis, the findings indicate a reification of the Turkish-Islamic synthesis, wherein medieval Turkish-Islamic scholars are presented as foundational figures in the development of modern scientific paradigms. The curriculum constructs an expansive, pan-Turkic geographical narrative, reclassifying regions and ethnic groups (e.g., Bulgarians, Hungarians) as Turkic. It also promotes a nationalist teleology that depicts contemporary Turkey as a technologically advanced nation while critiquing European civilization. This analysis concludes that the model, rather than fostering critical thinking, serves to forge a specific civilizational consciousness aimed at symbolically restoring Turkey’s civilizational standing and deconstructing perceived Eurocentric historical narratives.

Go to Top